Roedel, mens en hond

 

Hoe leven honden en mensen samen? Honden leven in het wild, net als wolven, in een roedel. Een roedel is in principe een familiegroep, aangevuld met honden die niet gerelateerd zijn. Net zoals mensen beter zijn in overleven in een groep, is dat voor wolven en honden ook een overlevingsstrategie. Het is grappig om te zien dat mensenroedels en hondenroedels veel overeenkomsten vertonen. Een hond ziet zijn mensen al snel als zijn roedel en mensen zien hun hond vaak als familie. Hoe zit dit nou in elkaar?

dogs_wolf

Boek

Veel van wat ik in dit artikel zal vertellen komt natuurlijk voort uit eigen ervaring. Mijn ervaring met honden gaat terug tot een paar dagen na mijn geboorte, toen mijn moeder mij voorstelde aan de hond. Daarna heb ik in directe en indirecte kring veel meer honden leren kennen. Ik heb nogal wat honden-anekdotes. En anekdotes zijn momentopnames, maar geen wetenschappelijk en empirisch onderzocht bewijs. Maar ook onderzoek is niet heilig. Zo klopte veel van wat over roedelgedrag werd gezegd niet helemaal, naar mijn idee. Dus wat was ik blij dat er in het boek van John Bradshaw, In Defence of Dogs, iets verduidelijkt werd over hoe er in het verleden onderzoek werd gedaan naar roedelgedrag. En wat dat nu nog voor impact heeft op hoe wij met onze sociale en sociaal-intelligente honden omgaan.

Familie en roedel

Voor mensen is de familie de meest directe kring van vertrouwelingen. Vaak is een familie ook echt ‘familie’ van elkaar, genetisch gezien. Maar het komt ook voor dat een familie een jong kind dat niet in de familie geboren is in huis neemt. Een familie is dus best een flexibel idee. Daarbij komt dat mensen nog flexibeler zijn: soms nemen we ook dieren in huis, die we goed en onzelfzuchtig behandelen. Want wat draagt een kat nou bij aan het huishouden, behalve nog een mond om te voeden, en nog meer rommel om op te ruimen? En toch willen we ze graag bij ons houden.

De roedel bij wolven is ook een familie. Twee ouderdieren en hun kinderen, die bijna nooit het huis uitgaan. Het is namelijk moeilijke om te overleven als eenzame wolf. Veel fijner is het om bij die kring vertrouwelingen te blijven, want je kunt dan ook makkelijker grote prooien vangen. Ook mensen ontdekten dit, en het is misschien wel de reden dat wij nu de overheersende diersoort zijn. Dat, en onze duimen. Het komt ook wel eens voor dat een eenzame wolf in een familieroedel wordt opgenomen, maar dat is geen standaard. Een wolf heeft ook gezelschap nodig.

Natuurlijk gedrag in de dierentuin

Uit het boek van Bradshaw haalde ik de informatie dat de eerste onderzoeken naar roedels gedaan werden in … dierentuinen. Waar men geen idee had dat wolven als familie leefden. Dus zette men willekeurige wolven bij elkaar, en keek hoe zij de roedel vormden. Gevangen wolven, gescheiden van hun vertrouwde omgeving en familie, die zijn behoorlijk gestresst. De resultaten zijn dan volgens mij niet echt betrouwbaar. Want het is geen natuurlijke situatie. In plaats daarvan schakelt er een overlevingsmechanisme is, waarbij de sterkste wolf het voor het zeggen heeft. En dat is dus geen natuurlijk gedrag. Bij natuurlijk gedrag is agressie en dominante agressie meer uitzondering dan regel (p.19). In de samengestelde roedels in de dierentuin werd die agressie voor een gevecht om dominantie gezien.

dogs_pair

Alfa in de top van de roedel

Roedels zijn beschreven als groepen waarin een alfa paartje als een soort van despoot regeert (p.17).  Men dacht dat de hond, voor velen een wolf in een andere vachtje, net zo was, en altijd uit was op dominantie binnen de groep. In de afgelopen 10 jaar is er echter meer bekend geworden over hoe een wolvenroedel leeft. Hoewel het lijkt alsof het ouderpaar altijd de baas is, zijn de roedels wat flexibeler. Een beetje zoals een familie, waar de ouders de baas zijn, maar waar het kind dat het meeste van de computer afweet vaak instructies geeft aan de anderen hoe er gewerkt moet worden met het apparaat.

Er is ruimte voor elke individu om juist zijn of haar specialiteit in te zetten voor de roedel. Dat heeft niets te maken met dominantie. Hoewel de dochter aan vader kan uitleggen hoe de printer moet worden aangesloten, en de vader ook die instructies opvolgt, betekend dat niet dat de vader zich in zijn autoriteit voelt aangetast. Als het goed is, in ieder geval.

Zijn honden wolven?

Honden zijn geen wolven. Mensen hebben hen eeuwenlang gefokt en uitgekozen op bepaalde eigenschappen. Waaksheid, om het huis en de familie te beschermen. Jachtinstict, om te helpen de familie te voeden. Grootte, of juist klein-zijn, voor gezelschap en warmte. Kracht ook, om vijanden aan te vallen. Al die eigenschappen en kruisingen maken dat de hond nu ver af staat van de oorspronkelijke oer-voorouder. En er zijn wel overeenkomsten, maar de hond is op genetisch niveau zo door ons verandert, dat je niet zondermeer mag aannemen dat de hond een wolfje is.

Maar de grootste verandering is meer op sociaal vlak. De hond houdt van de mens. Echt. Zoals ik door onze eerste hond geconditioneerd ben om van honden te houden, zo is elke pup die geboren is, op de juiste plek, geconditioneerd om van mensen te houden. En zelfs als ze nare ervaringen hebben opgedaan, dan nog wíllen ze van ons houden. Met dat houden van komt ook een groot vertrouwen mee. Dat zij deel uitmaken van ons gezin en dat zij daarom hetzelfde recht hebben op bescherming en eten, en gezelschap, als ieder ander in dat gezin. En dat geven de meeste mensen ook. Want mensen zijn ook sociale wezens. Wij herkennen dat in de hond, en hij in ons.

dogs_strong

Macht en leiderschap

Je hond is niet uit op het ‘overnemen van de macht’ of ‘het bezitten van het territorium’,  of zelfs maar ‘het bezitten van je bed’. Hij wil gewoon deel uitmaken van je familie. Je hoeft hem er niet steeds aan te herinneren dat je hem minderwaardig vind, door hem als laatste eten te geven, of door altijd als eerste het huis binnen te gaan.

Een hond is niet minderwaardig, maar met zijn specialiteiten een aanwinst voor je familie. Hij zal misschien niet de boodschappenlijst op zaterdag kunnen halen, of een toilet kunnen ontstoppen, maar hij draagt wel bij aan de familie. Soms door waaks te zijn, soms door gezelschap en afleiding te bieden. Maakt dat dan echt uit wie er als eerste de deur doorgaat, of wie er als eerste eet? Je mag je hond waarderen voor wat hij doet. Waarom zou hij het leiderschap willen van je roedel, als hij gewoon zichzelf mag zijn en daarvoor gewaardeerd wordt?

Regels zijn altijd nodig

Dat neemt niet weg dat je wel regels mag opstellen. Maar als je verwacht dat je hond zich daaraan houdt, moet jij je ook aan de regels houden. Dus als je niet wil dat hij bedelt, deel jouw eten dan ook niet met hem. Mag hij niet op de bank, dan mag hij dat ook nooit: ook niet als je kind ziek op de bank ligt en de hond erbij wil. Moet hij in zijn eigen bed slapen, zet die dan op een plek waar hij goed bijkan, maar ook rustig kan slapen. En voorkom dan dat hij op jouw bed kan slapen. Wil je echt dat hij pas eet nadat de hele familie heeft gegeten? Doe dat dan ook consequent. Uitzonderingen op regels zijn géén beloning, maar een verwarrende ervaring. Geloof me dat je hond daarvan leert hoe hij je het beste kan manipuleren.

Er zijn natuurlijk wel grote honden die een probleem kunnen vormen als ze agressief zijn. Maar het is beter na te gaan waar die agressie vandaan komt. Het klinkt cru, maar aan die agressie ligt toch weer het gedrag van de mens, de baas, aan ten grondslag. Soms kan juist een agressieve en dominante baas eenzelfde reactie uitlokken bij de hond die hij de baas probeert te blijven. En net zo goed kan een goeie baas, met minder fysieke kracht, een sterkere hond onder controle houden door duidelijke regels en een consequente houding. En dat mag met liefde en rust, zonder dat de baas dominant hoeft te zijn.

dogs_buddyf

Je beste maatje

Je hond hoort je beste maatje te zijn. Geef hem die ruimte en wees duidelijk over wat wel en niet mag, wat kan en wat gevaarlijk is. Je hond is die leugendetector die weet dat als je in paniek bent, of het stiekem wel grappig vind, weet dat je woorden niet overeenkomen met wat je denkt en voelt. Dat is bijvoorbeeld duidelijk bij vuurwerk. Ik ben, zolang ik binnen zit, niet bang voor vuurwerk-knallen. En ik straal dat ook uit naar de huisdieren. De katten en Chi zijn niet bang voor de knallen en de explosies.

De hond van familie is wel bang, al was ze dat als puppy niet. Is zij bij mij, dan is zij niet of minder bang, omdat ze zich afspiegelt aan mijn gedrag. Maar is ze bij haar eigen baasje, dan kruipt ze weg voor vuurwerk en onweer. Dat komt ondertussen ook omdat haar baasje verwacht dat ze bang zal zijn. Er wordt dan veel ge-ooohh en ge-ahhhh. Dat bevestigt voor de hond dat haar angstige gedrag is wat haar baasje goedkeurt. En nou is niet de oplossing dat je haar gedrag afkeurt, maar als je neutraal blijft naar haar angstgedrag, en zelf rustig blijft, dan verandert haar gedrag ook, in minder angst.

Maar je hond is jouw maatje. Het gedrag dat jij verwacht, zal dus ook het gedrag zijn wat de hond uiteindelijk vertoond. Want hij wil aan je verwachtingen voldoen, als dat binnen zijn mogelijkheden ligt. Hoe dan ook, als baasje moet je uiteindelijk je eigen weg vinden, en de methode in elkaar knutselen uit alle ideeën en theorieën die voor jou, je familie en je hond het beste lijkt. Je hond vergeeft je veel, dus je kunt echt wel hier en daar en foutje maken. Zolang je hem zijn plek gunt, hem op waarde schat en goed verzorgd, kan het bijna niet misgaan.

dogs_buddym

Een aantal foto’s zijn door mijn gozer gemaakt.

 

 

10 reacties:

  1. Dit spreekt me erg aan Daenalia. Op basis van de boeken die ik had gelezen volg ik nu niet zo erg mijn gevoel… Ik zou Trixie bijvoorbeeld best bij ons op de slaapkamer willen laten slapen, maar durf dat niet goed te doen.

    Omdat ik zo’n ‘noob’ ben als het om honden gaat ben ik een beetje onzeker, en daardoor geneigd maar op de boeken te vertrouwen.

    • Over het slapen op de slaapkamer: bij ons slaap Chi in een ‘hondenbench’, dat is een afgesloten ‘kooi’ (maar dat is een naar woord voor ‘hondenslaapkamer’) op de slaapkamer. Ik heb er zelf geen probleem mee om een hond op bed te laten slapen, maar niet iedereen vind dat prettig of hygienisch. Waar de hond slaapt is ook één van de regels die je afspreekt. De honden bij mijn ouders thuis mochten dat zelf beslissen, maar die konden ook zelf de trap op en af. En ze kozen er altijd voor om bij mijn moeder op bed te slapen.
      Mijn tante laat beslist de honden niet op bed, en ze slapen ook in een andere kamer.
      Wij hebben een tussenoplossing: naast ons bed in de bench, want R. wil geen hond op bed. Chi slaapt dus elke avond in zijn eigen ‘kamertje’. Daar kunnen de katten hem niet lastig vallen en hij is toch bij zijn ‘familie’. En voordeel is dat hij niet per ongeluk van de trap kan vallen als hij een nacht-wandelingetje maakt.
      Wees wel voorbereid: hond op bed kan ten koste gaan van je nachtrust, en quality-time met je partner.

  2. Vraagje: Trixie wil de laatste tijd niet mee wandelen tussen de middag. Soms lukt het door een speeltje te gooien, dan komt ze mee. Heb je misschien verder nog tips?

    • Het is moeilijk om exact te zeggen, maar ik denk aan 3 dingen. A: er is iets gebeurd bij het naar buiten gaan of tijdens een middagwandeling, wat ze zo naar vond, dat ze deze liever overslaat (kan ook iets heel simpels zijn als een grote vrachtwagen die op die tijd langskomt, of een andere hond die ze tegen is gekomen, of iets anders onbekends voor haar.) Dan is het gewoon een kwestie van haar door die angst heen helpen. Als ze niet zelf de deur uit wil stappen, dan kun je haar best een paar keer optillen. Of gebruik een hondenkoekje om haar mee te krijgen. Als ze braaf meeloopt, wel uitgebreid prijzen, alsof ze iets enorm heldhaftigs heeft gedaan.
      B: Er is iets lichamelijks. Ligt ze de hele ochtend bijvoorbeeld lekker te soezen en moet ze ineens wandelen? Misschien is ze een beetje stijf, of ze heeft misschien last van haar pootjes/rug iets anders. Maar dan zou je op moeten letten of ze vaker na inactiviteit last heeft met lopen.
      C: Ze is het niet gewend om ’s middags uit te gaan, of hoeft nog niet. Probeer eens een uurtje later te gaan tot ze wel makkelijker meegaat. Dan kun je langzaam weer steeds een 10 minuten eerder weg gaan tot je weer op de tijd zit die jou het beste uitkomt.
      Maar speeltjes en koekjes werken voor de meeste honden heel goed. En daarnaast, ook al voel je je een beetje raar daardoor: echt uitbundig prijzen als ze doet wat je wil. Elke stap ‘Wat een braaf meisje! ‘, ‘Je bent ook wel een slimme hond, hoor!’ en dat mag best op een toontje zoals je het ook tegen een kleuter zegt: aanmoedigend en eerlijk, maar vooral overdreven, en met een vrolijke toon. Uitgaan is tenslotte leuk, wil je uitstralen.

      Wij hebben Chi ook een paar dagen moeten dragen naar het veld, omdat hij niet in het donker over de straat wilde. Maar … hij was toen een pup. En nu vind het hij niet eng meer.

  3. Dankjewel voor deze heldere uitleg. Ik krijg binnenkort voor het eerst ook een hondje. Heb nog nooit een hond gehad en net als Nicole ben ik ook wat onzeker en probeer ik ook overal info vandaan te halen waar ik iets aan heb.
    Je leest het wel overal, die tips waar Nicole het ook over had op haar blog: eerst zelf eten voordat je de hond te eten geeft en ervoor zorgen dat jij eerder dan de hond naar binnen of naar buiten gaat…
    Maar, misschien zijn dit eerder tips om het ‘baasje’ af te richten dan om de hond te trainen… 😉

    • Van alles lezen is prima! Beter kun je je niet voorbereiden. En je hebt gelijk: de hondenboeken worden voor de eigenaren geschreven, dus het geeft de baas een richtlijn.
      Als je een goeie reden hebt dat jij eerst het huis binnen moet stappen (bijvoorbeeld omdat je de hond wilt opvangen met een handdoek om zijn poten schoon te maken), dan is dat een goeie regel. Maar doe het om de juiste reden. Het heeft weinig met macht of dominantie te maken. Handje vasthouden bij het oversteken is toch ook niet omdat je je kind domineert, omdat hij anders jou gaan domineren? Nee, het is een regel, en die regel is er voor de veiligheid van het kind en gemoedsrust van de ouder.
      Het kan gewoon goed uitkomen om je hond na het eten zijn eten te geven. Maar het is geen voorwaarde voor een gehoorzame of goede hond, of dat je daarmee aangeeft dat hij gedomineerd wordt. Sommige honden kunnen er juist heel onrustig van worden, dat iedereen eet, en zij niet. Je hond is ook een karaktertje!

      Maar voor je hond zorgen moet je wel doen op een manier die bij je past. Als je regelvast bent, en liefdevol, en rust uitstraalt als het moet, dan komt het wel goed. Laat het ook los, Elsa style, en wees niet bang om een foutje te maken. Om een hond écht te verpesten moet je wel barbaars omgaan met honden. En ik weet zeker dat je dat niet doet.

  4. Erg leuk om te lezen :-). Ik wil zo graag een hond en vind dit altijd leuk om te lezen. Helaas te weinig tijd voor een hondje.

    • Wat in het vat zit verzuurt niet. Ik maakte vroeger langere dagen, en toen vond ik het ook geen goed idee om een hond te nemen. Maar er komt een moment dat alles op zijn plaats valt. En wie weet is er dan plek voor een hondje in je leven 🙂

  5. Goed geschreven. Ik heb zelf een hond gehad toen ik bij mijn ouders woonde. Super lief beest! We waren ook allemaal heel helder en duidelijk naar haar toe, waardoor ze zich uitstekend gedroeg. Ze bedelde nooit, omdat we dat haar hadden afgeleerd. We konden zelfs met gemak een stuk vlees op tafel achterlaten en de kamer uit gaan. Het lag er nog als we terug kwamen (nu met onze katten is dat dus heel anders). Het was een geweldige en lieve hond. Heb tranen met tuiten gehuild toen we haar na 16 jaar moesten laten inslapen.

    Nu past een hond niet meer in mijn levensstijl en zou ik er nooit meer één nemen. Een hond zou mij teveel beperken. Ik vind dan ook dat mensen die een hond willen er heel goed over moeten nadenken. Een hond neem je niet voor even. Jammer genoeg zijn er altijd nog genoeg mensen die zich dat niet realiseren.

    • Je moet het wel echt willen, en je ervan bewust zijn dat je er voor 12-16 jaar aan vast kan zitten. Onze chi kan zelfs ouder dan 16 worden.
      Het grappige is dat we nu met Chi heel veel dingen doen die we eerst niet deden. Hij gaat ook graag mee ergens naar toe. Maar dat gaat makkelijker als je ‘maar’ met z’n tweetjes bent, en de hond zo klein is dat hij in een rugzak past 🙂 (een speciale rugzak, hoor. We duwen hem niet in een Eastpack of Kipling …)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *